De rol van isolatiemateriaal bij brand wordt sterk overschat.


Het type isolatiemateriaal is namelijk niet bepalend voor de brandveiligheid van een gebouw.


Niets is immers onbrandbaar


Het is niet de vraag of iets brandt, maar bij welke temperatuur? Alles brandt namelijk, als de temperatuur maar hoog genoeg is. Minerale wol heeft een hogere ontbrandingstemperatuur dan EPS of PUR, maar ook glaswol ontbrandt rond de 700 °C, en steenwol bij 1100 °C. Bij een volledig ontwikkelde brand kunnen temperaturen oplopen tot 1200 °C.

Beoordeling van producten in hun toepassing:

In Nederland moet worden gebouwd volgens het Bouwbesluit. Hierin worden met betrekking tot de brandveiligheid geen eisen gesteld aan het isolatiemateriaal, maar worden prestatie-eisen gesteld aan bouwdelen, zoals dak, gevel of vloer. Producten moeten dus beoordeeld worden in hun toepassing als onderdeel van de constructie.


In België zij er geen voorschriften voor wat betreft particuliere woningen. Met andere woorden : je mag gewoon een woning bouwen met strobalen .... 

De prestatie van de verschillende isolatiematerialen is bij de beoordeling van bouwdelen gelijk. Het type isolatiemateriaal is dus m.b.t. tot de brandveiligheid niet belangrijk.

Brandrisico en brandschade

Het brandrisico en de omvang van de brandschade wordt niet door het isolatiemateriaal bepaald maar hoofdzakelijk door andere factoren, zoals de aanwezige vuurlast of de staalconstructie die bijvoorbeeld al na 20 minuten bezwijkt. In een gebouw maakt het isolatiemateriaal slechts een zeer klein gedeelte uit van de totale aanwezige materialen. Het is de inhoud van het gebouw die de hoogste bijdrage levert aan de vuurlast.


Concertgebouw Berlijn 20/05/08.
Brandschade : smeulbrand Minerale wol

Gamma Doetinchem 20/12/08
Isolatiemateriaal : minerale wol

Woontoren Londen 14/06/17

Isolatiemateriaal :

POLYISOCYANUTRAAT (PIR)

Onderzoek wijst uit dat de bijdrage aan de vuurlast van de diverse isolatiematerialen vrijwel gelijk is.

Onderzoek naar de brandschade bij praktijkbranden illustreert dat isoleren met zogenaamde onbrandbare isolatiematerialen niet relevant is voor brand en brandschades.


Het brandrisico en het schadeniveau worden niet beïnvloed door het toegepaste isolatiemateriaal.

*Van alle onderzochte projecten (per project kunnen meerdere materialen toegepast zijn)
Door KPMG gevalideerd overzicht praktijkbranden in Nederland (onderzoek door TNO en BDA).

Smeulgedrag

Een smeulbrand. kan ontstaan ten gevolge van lokale sterke verhitting, zoals bijvoorbeeld ten gevolge van laspitten of slijpwerk. Vaak vele uren na uitvoering van werkzaamheden leidt de langzame uitbreiding tot ontbranding van andere materialen. Smeulgedrag kan er tevens toe leiden dat een brand die gedoofd lijkt uren later opnieuw oplaait.

Smeulgedrag is een eigenschap die niet bij kunststof- isolatiematerialen, maar wel bij minerale wol optreedt. (Bron: Schwell und Glimmverhalten von Dämmstoffe, J. Novak, Universiteit Wenen, augustus 2001)

Toxiciteit


Een minder bekend fenomeen bij verbranding van isolatiematerialen, is de toxiciteit, oftewel het vrijkomen van giftige gassen. Volgens het gerenommeerde brandinstituut SP in Zweden is isocyanaat een zeer gevaarlijk gas dat bij brand door bouwmaterialen wordt geproduceerd.

Bron: SP, Zweeds nationaal test- en onderzoekinstituut


Bij minerale wol komt het meeste isocyanaat vrij. Bij PUR is dit beduidend minder. EPS produceert bij verbranding helemaal geen isocyanaat.

Vocht


Vocht door regen, maar ook bouwvocht, is slecht voor het gebouw en de bewoners.

Als het isolatiemateriaal vochtig wordt kan de isolatiewaarde snel teruglopen.
Een materiaal met een open structuur, zoals glas- en steenwol, is hier gevoeliger voor dan een gesloten kunststofschuim, zoals EPS of PUR.
Ook zal de verwerking van een nat en slap materiaal de prestaties negatief beïnvloeden.
Bron: BDA – rapport 0139-B-04

Minerale wol neemt beduidend meer vocht op dan PUR  en EPS. Dit heeft grote negatieve invloed op de isolatiewaarde.

De keuze van het isolatiemateriaal speelt daarom een zeer belangrijke rol.

Vochtopname

Bij vochtopname is het isolerend vermogen bij minerale wol na 2 dagen gehalveerd. Bij PUR is deze met ruim 22% afgenomen. Bij EPS heeft het vocht zelfs na 2 weken nauwelijks invloed op de isolatiewaarde.


Steenwol, een geliefd materiaal in de tuinbouwsector vanwege de goede vochtopname.

In een Duits vaktijdschrift voor dakdekkers (Bron: Das Dachdecker Handwerk 18.2008) geeft de fabrikant Rockwool aan wat de beperking van minerale wol is.

Bij een onderzocht project is door lekkage de minerale wol zo vochtig geworden dat er van een goed isolerend vermogen geen sprake meer is, aldus de fabrikant.

Bij kans op vochtintreding is het vanuit isolatietechnisch oogpunt verstandig om te kiezen voor kunststof-isolatie zoals EPS of PUR en het gebruik van open vezelmaterialen zoals glas- en steenwol te vermijden.

Gezondheid

 

ZES vooraanstaande wetenschappers waarschuwen voor gezondheidsrisico's minerale wol

Eind 2013 hebben diverse wetenschappers (toxicologen en longartsen) een brandbrief gestuurd naar de Tweede Kamer waarin zij waarschuwen voor de kans op de dodelijke ziekte longfribose bij toepassing van minerale wol.  

Zie  de uitzending van de NCRV hierover bij 'Isolatiematerialen in het nieuws'.  


Aansprakelijkheid werkgever

In de Arbowet (artikel 3) is juridisch vastgelegd dat de werkgever verantwoordelijk is voor de gezondheid van zijn werknemers. Kiezen voor het juiste isolatiemateriaal is daarom voor werkgevers belangrijk, omdat een verkeerde keuze een risico voor de gezondheid kan vormen bij de verwerking, het gebruik en het slopen van gebouwen. Dit risico kan ontstaan door het vrijkomen van gevaarlijke stoffen (vezels, straling, emissies) of door het gewicht van het isolatiemateriaal. 

Beloopbaarheid


Tijdens de bouw, onderhoud en beheer van gebouwen is het onvermijdbaar dat platte daken worden belopen.

Dit belopen is een belangrijke oorzaak van schades en lekkages. Het is daarom belangrijk om goed naar de drukvastheid en beloopbaarheid van isolatiematerialen te kijken.

Een inventarisatie van klachten over isolatiemateriaal op vlakke daken maakt duidelijk dat bij dakisolatie van steenwol de omvang en het aantal klachten structureel groter is dan bij EPS of PUR. (Bron: Onderzoek BDA)

 

Onderzoek van BDA en TU Eindhoven naar de beloopbaarheid toont aan dat met name de beloopbaarheid van minerale wol te wensen over laat. (Bron: BDA Marathon Man, 2004)

Verwerkbaarheid


Elk isolatiemateriaal heeft zijn voor- en nadelen bij de verwerking. Zo zijn kunststofplaten (EPS, PUR) licht en stabiel van vorm en is minerale wol (glas- en steenwol) gemakkelijk  plooibaar.


Maar hoe zit het met het gezondheidsaspect bij de verwerking? Iedereen die ooit met minerale wol gewerkt heeft kent het wel. Als je geen voorzorgmaatregelen treft krijg je jeuk of een onaangename geïrriteerde huid.


Van de drie meest gebruikte isolatiematerialen is minerale wol het enige materiaal waarbij beschermende maatregelen noodzakelijk zijn. 

Minerale wol is plooibaar. Bij de verwerking wel beschermingsmiddelen gebruiken!
De ‘gouden’ regels bij de verwerking van glas-/steenwol. (Bron: opdruk verpakking van steenwolproducten)
Bron: NII-specificatiebladen verwezen naar Material Safety Data Sheets, conform model 91/155/EEC resp. 93/112/EECG, item 8

Het probleem is dat in de praktijk bijna niemand zich aan deze voorschriften houdt. Het gevolg: Een groot aantal verwerkers ondervindt problemen zoals jeuk en irritaties bij het werken met minerale wol. 
Percentage van verwerkers die klachten ondervinden bij het verwerken van minerale wol. Bron: Wetenschapswinkel Rijksuniversiteit Leiden en Tauw Milieu BV

Problemen bij de verwerking van minerale wol, kunnen zelfs tot ontstekingen of contacteczeem leiden. (Bronnen: Tijdschrift voor toegepaste Arbowetenschappen 2008*  Health Effect on Construction materials and construction products *  Arborisico's in de branche Glas- en bouwmaterialen-industrie BIK 26)
Contacteczeem: Een risico bij de verwerking van minerale wol. vandaar de 'gouden' regels.


Volgens dezelfde bron kunnen ook bij de toepassing van PUR huidproblemen optreden. Er wordt zelfs verwezen naar astmaverschijnselen. Voor EPS, in de volksmond ook wel ‘piepschuim’ genoemd, zijn dergelijke effecten niet gevonden.

Vezels


Over de invloed van vrijkomende vezels bij isolatiemateriaal bestaat nogal wat onduidelijkheid. De gezondheidsraad heeft in 1992 het voorlopige standpunt gepubliceerd dat minerale kunstvezels (m.u.v. keramische vezels) niet als kankerverwekkend worden bestempeld. Toch is er nog altijd veel discussie over de risico’s m.b.t. de toepassing van minerale wol. Zie daarvoor de tekst van SenterNovem hieronder.

Ook in Europa blijft onzekerheid bestaan. In Duitsland bijvoorbeeld gelden duidelijke regels ten aanzien van de risico’s bij het verwerken van minerale wol. (Bron: Duitse Ministerie van Arbeid en Sociale Zaken) Minerale wol geproduceerd vóór 1996 wordt als kankerverwekkend aangemerkt. Daarom dient men bij de verwijdering en sloop van dit materiaal passende maatregelen te nemen. De minerale wol die niet verdacht is, wordt in Duitsland ook als zodanig gekenmerkt. Voor EPS en PUR zijn geen bijzondere maatregelen van kracht.


Senternovem

Isolatie: is toepassing van minerale wol slecht voor de gezondheid?
Er is een verschil in interpretatie van de risico-inschatting tussen Amerika en Europa met betrekking tot de verwerking van  minerale wol. In Amerika wordt minerale wol beschouwd als een stof die, vergelijkbaar met de fijne deeltjes van asbest, inadembaar is en longaandoeningen kan veroorzaken.

In Europa en Nederland bestaat er geen verbod op de toepassing van minerale wol, omdat men van mening is dat de deeltjes te groot zijn om in de longen een probleem te veroorzaken .

Na onderzoek heeft de Gezondheidsraad minerale wol als niet-kankerverwekkend beoordeeld. Volg bij de verwerking van minerale wol de aanbevelingen van de fabrikant ten aanzien van de persoonlijke veiligheid op. (Bron: SenterNovem)

Dezelfde onduidelijkheid bestaat nog over de invloed van brand op de vezelstructuur van minerale wol en de mogelijke impact daarvan op de gezondheid (inademen van stofdeeltjes). Wat betekent dat voor de eigenschappen van de verkoolde vezels?

Welke effecten hebben die bij inademing? Een lopend onderzoek moet hierover nog opheldering verschaffen.


Veel van de gezondheidsproblemen komen voort uit de vezelstructuur. Kunststof isolatiematerialen bevatten geen vezels en kunnen zonder gezondheidsrisico’s verwerkt worden.

 

Gewicht


Het gewicht van isolatiematerialen heeft invloed op de fysieke belasting van de verwerker. Voornamelijk bij het voorover buigen om een isolatieplaat op een dak neer te leggen is de belasting voor de rug aanzienlijk. En bij een dak gaat dat al snel over duizenden platen. Het gewicht van het isolatiemateriaal speelt daarom een belangrijke rol in het ontstaan van rugklachten.


Bron: Productinformatie leveranciers

Kunststofisolatie is beduidend lichter dan minerale wol en daarmee Arbo-vriendelijker.

Samenstelling EPS / Minerale wol.

Minerale wol wordt gesponnen uit gesmolten gesteente (steenwol) of glasscherven (glaswol) en gebonden met een kunsthars.

Dit is meestal een oplossing van resol fenolformaldehyde hars, gemodificeerd met ammonium sulfaat, ammoniak en ammonium-silane.

PUR is chemisch wat complexer en wordt gevormd door de reactie van di-isocianaat met polyol.

EPS wordt vervaardigd uit korrels van expandeerbaar polystyreen. Het bestaat voornamelijk uit koolstof en waterstof.

Op basis van de materiaalcomponenten scoort met name EPS goed qua gezondheid en milieu.


Vezels en binnenklimaat


Er is een duidelijke relatie tussen het ‘Sick Building Syndroom’ en minerale wol, voornamelijk in kantoorgebouwen.

Met name de toepassing van minerale wol tegels in verlaagde plafonds en de luchtverspreiding door airco’s zijn hier debet aan.

(Bron: Department of Design and Environment Analysis, Cornell Universiteit Ithaca)

Formaldehyde en binnenklimaat


Formaldehyde is een gevaarlijke stof met risico’s voor de gezondheid. Het kan irriterend zijn voor de huid, ogen, neus en keel, hoofdpijn of beroepsastma veroorzaken en zelfs tot spontane abortussen en aangeboren afwijkingen leiden.

(Bron: Arboportaal, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
Formaldehyde-emissie vindt wel bij minerale wol plaats maar niet bij EPS en PUR.